آشنایی با برنامه زمانی آبیاری زعفران

آبیاری زعفران یکی از مراحل مهم در پرورش این گیاه ارزشمند است که تأثیر زیادی بر کیفیت و کمیت محصول نهایی دارد. روش آبیاری زعفران باید به گونه‌ای باشد که رطوبت مناسب به ریشه‌ها برسد و از آبیاری بیش از حد جلوگیری شود. نحوه آبیاری زعفران بستگی به شرایط اقلیمی و خاک منطقه دارد و رعایت تکنیک‌های آبیاری صحیح می‌تواند به بهبود رشد گل‌ها و افزایش عملکرد زعفران کمک کند. در این مقاله، به بررسی بهترین روش‌ها و تکنیک‌های آبیاری زعفران پرداخته خواهد شد تا کشاورزان بتوانند از منابع آبی بهینه استفاده کنند. بررسی در انواع روش‌های آبیاری در کشاورزی نشان می‌دهد که تدوین جدول زمانی آبیاری همواره در کشت و برداشت مؤثر زعفران اهمیت زیادی دارد.

شناخت تاریخچه کاشت و برداشت زعفران

زعفران به عنوان گران‌ترین ادویه در جهان شناخته شده که در مناطق مدیترانه و جنوب غربی آسیا رشد می‌کند. این گیاه از زمان‌های گذشته به عنوان طعم‌دهنده، ادویه و همچنین در بسیاری از موارد برای مصارف دارویی مورد استفاده قرار می‌گیرد. امروزه زعفران بیشتر برای مصرف خوراکی استفاده می‌شود، هرچند که مطالعات اخیر نقش دارویی زعفران را پررنگ‌تر کرده است. بنابراین از هر جنبه‌ای که نگاه می‌کنیم آب دهی زعفران از اهمیت بالایی برخوردار است.

زعفران یک محصول بومی ایران است، بنابراین کشور ایران از نظر سطح زیر کشت و همچنین از منظر تولید سالیانه، در رتبه نخست در بین کشورهای تولیدکننده ایستاده است. افغانستان، یونان، مراکش، هند، اسپانیا و ایتالیا به ترتیب جز بزرگ‌ترین تولیدکنندگان زعفران در جهان هستند. طبق آمار منتشر شده از طرف جهاد کشاورزی در سال 2017 تولید کلاله خشک زعفران با سطح زیر کشت 105000 هکتار برابر با 336 تن از محصول زعفران بوده که تقریبا 89 درصد از تولید این محصول را به خود اختصاص داده است. لازم به ذکر است که استان خراسان جنوبی قطب تولید زعفران در ایران محسوب می‌شود.

برنامه ریزی برای آبیاری زعفران

برنامه ریزی آبیاری برای افزایش بهره‌وری و نیز کاهش مصرف آب در این محصول ارزش‌آفرین، امری ضروری است. بررسی پرورش زعفران با روش‌های آبیاری مختلف می‌تواند راهنمای خوبی برای افزایش راندمان محصول و صرفه‌جویی در مصرف آب کشاورزی باشد.

روش‌های مختلف آبیاری از جمله: آبیاری بارانی، آبیاری قطره‌ای روسطحی، آبیاری قطره‌ای زیر سطحی و… بر عوامل مختلف در پرورش زعفران تأثیر‌گذارند. وزن کلاله زعفران، کیفیت زعفران تولیدی، راندمان استفاده از آب و… از جمله مواردی هستند که به شدت به روش آبیاری محصول زعفران وابسته هستند.

به طورکلی، روش عمده آبیاری زعفران بعد از کاشت در ایران، روش آبیاری کرتی و سنتی است. از مهم‌ترین معایب این روش آبیاری، هدر رفت بسیار بالای آب، عدم توجه به نیاز آبی و آبیاری محصول، ایجاد تنش آبی در محصول و… است. مطالعات مختلف نیاز آبی محصول زعفران را سالانه 490 میلی‌متر برآورد می‌کنند. این در حالی است که نرخ تبخیر و تعرق محصول زعفران نزدیک به 640 میلی‌متر محاسبه شده که آب را از دسترس گیاه خارج می‌کند. بنابر شرایط حاکم بر منطقه و همچنین نبود منابع آبی، استفاده از روش‌های آبیاری هوشمند و تلاش برای کاهش مصرف آب و در نهایت افزایش بهره‌وری امری ضروری است.

آبیاری زعفران بعد از کاشت

آبیاری زعفران بعد از کاشت نقش حیاتی در استقرار گیاه و رشد مناسب پیازها دارد. انتخاب روش آبیاری زعفران درست بعد از کاشت، به گیاه این امکان را می‌دهد که در مراحل ابتدایی رشد خود به رطوبت کافی دست یابد. استفاده از تکنیک‌های آبیاری زعفران به‌ویژه در مناطق خشک و کم‌آب، به حفظ رطوبت در خاک و بهبود کیفیت محصول کمک می‌کند.
مطالعات در خصوص ضرورت برنامه ریزی آبیاری نشان می‌دهد که تعیین میزان آب و برنامه برای آبیاری در واقع بیمه‌ای در برابر بارندگی ناکافی و استرس‌های کم آبی محصول زعفران است.

محاسبه میزان آب برای آبیاری زغفران

محاسبه میزان آب برای آبیاری زعفران به شرایط اقلیمی، نوع خاک، و مرحله رشد گیاه وابسته است. نحوه آبیاری زعفران به دلیل حساسیت این گیاه به رطوبت و کم‌آبی، نیازمند برنامه‌ریزی دقیق است. از جمله تکنیک‌های آبیاری زعفران می‌توان به آبیاری سطحی، آبیاری قطره‌ای و سیستم‌های بارانی اشاره کرد که بسته به میزان دسترسی به آب و ساختار مزرعه انتخاب می‌شوند. در مرحله آبیاری قبل از گلدهی، بهینه‌سازی مصرف آب اهمیت زیادی دارد، زیرا تأثیر مستقیمی بر رشد و عملکرد گل‌ها دارد.

با مدیریت مناسب آبیاری زعفران و استفاده از تکنیک‌های پیشرفته، می‌توان ضمن کاهش هدررفت آب، کیفیت و کمیت محصول را بهبود بخشید. برای بهینه‌سازی مصرف منابع آبی در کشت و برداشت گیاه زعفران بهتر است پیش از شروع به کشت، میزان آب آبیاری تعیین شود.

فصل آبیاری زعفران

اولین آبیاری معمولا از اواسط و یا اواخر مهر ماه آغاز می‌گردد. عموما گلدهی زعفران 2 تا 3 هفته پس از آبیاری آغاز شده و دوره گلدهی 15 الی 20 روز به طول می‌انجامد. دوره گلدهی طولانی تناژ محصول را بالا برده اما از طرفی امکان و خطر یخ‌زدگی را به‌همراه دارد. بنابراین انتخاب نوع و روش آبیاری تاثیر بسزایی در حجم برداشت و میزان آب مصرفی خواهد داشت.

موقع آبیاری زعفران

یکی از عوامل بسیار مهم در تولید زعفران با کیفیت، مدیریت مراحل رشد، به ویژه تاریخ آبیاری است. زعفران گیاهی است که به آب کمی احتیاج دارد و با توجه به اینکه پیاز زعفران در عمق 20 سانتی‌متری کاشته می‌شود، باید مقداری آب، حداکثر تا عمق 40 سانتی‌متری به زمین تحویل داده شود تا از تامین آب ریشه به مقدار کافی اطمینان حاصل گردد. تعیین موقع آبیاری زعفران به جهت جلوگیری از بروز استرس آبی نیز بسیار لازم و حیاتی است.

از سال‌های بسیار دور پرورش زعفران در ایران متداول بوده و لذا از آن به‌عنوان طلای سرخ یاد می‌شود. این روزها به دنبال کمبود منابع آبی و کاهش سطح آب‌های زیرزمینی، کشت زعفران به دلیل نیاز کم به آب آبیاری و مقاومت بالا نسبت به تغییرات دما بسیار پرطرفدار شده است.

نحوه آبیاری زعفران در سال اول

طلای سرخ ایران ۴ تا ۵ ماه خواب زمستانی نیاز دارد تا در دمای 8 درجه خاک، به گل برود. ایران با تولید بیش از ۹۰ درصد زعفران جهان بزرگترین و اولین تولید کننده و صادر کننده زعفران در جهان است. ارزش جهانی صادرات زعفران ایران حدود ۲۷۵ میلیون دلار است

• نکته بسیار مهم در آبیاری زعفران، این است که به هیچ عنوان نباید زعفران را در ماه‌های خرداد و یا شهریور آبیاری کرد. زیرا احتمال آلودگی پیاز زعفران و تولید قارچ و کنه را به ‌شدت افزایش می‌دهد. حتی این آفت در برخی از موارد منجر به از بین رفتن کل محصول و در نهایت مزرعه می‌شود. بنابراین تاجایی که امکان دارد از آبیاری زعفران در ماه‌های خرداد و شهریور تا اواسط مهر خودداری کنید.
• اولین آبیاری باید متناسب با دمای محیط صورت پذیرد.
• در سال اول انتظار گلدهی زودتر از موعد را نباید داشته باشیم، بنابراین حدالامکان آبیاری را در اواسط و اواخر مهر انجام دهید.
• در صورتی که پیاز زعفران به کنه آلوده شد، بهتر است صبر کنید تا هوا خنک شود و سپس آبیاری را آغاز کنید.

دفعات آبیاری زعفران در 5 مرحله

دفعات آبیاری زعفران به‌طور مستقیم بر کیفیت و کمیت محصول نهایی تأثیر می‌گذارد. انتخاب روش آبیاری زعفران مناسب و تعیین تعداد دقیق دفعات آبیاری در طول دوره رشد این گیاه، به بهینه‌سازی مصرف آب کمک می‌کند. استفاده از تکنیک‌های آبیاری زعفران مانند آبیاری قطره‌ای، می‌تواند تعداد دفعات آبیاری را کاهش داده و در عین حال از رشد سالم و مناسب زعفران اطمینان حاصل کند.

آبیاری اول (بار آب)

آبیاری اول طلای سرخ را بار آب، بسار آب و آب گل نیز می‌نامند. با توجه به این مورد که آبیاری اول  جهت تحریک محصول زعفران و بیدار کردن پیاز صورت می‌پذیرد، بایستی آبیاری اول را با دقت و حساسیت زیادی انجام داد. در مناطق سردسیر در اوایل مهر دمای هوا پایین آمده و پس از سه هفته عموما گلدهی انجام می‌شود. بنابراین برای آبیاری اول باید به منطقه مورد کشت توجه ویژه داشت چرا که دمای هوا بسیار حائز اهمیت است. عموما آبیاری اول باید در اواخر مهر صورت پذیرد. دقت کنید که در صورتی که آبیاری اول زودتر از موعد انجام شود این احتمال وجود دارد که عملیات گلدهی جلو افتاده و گل‌ها زودتر از کلاله رشد کنند که این امر عملیات برداشت را با مشکل مواجه می‌کند.

آبیاری دوم (زاج آب)

عموما 40 روز پس از آبیاری اول، آبیاری دوم صورت می‌پذیرد. قبل از انجام آبیاری دوم حدودا 100 کیلوگرم کود اوره را به ازای هر هکتار به زمین اضافه می‌کنیم تا رشد رویشی محصول را نیز افزایش یافته، سپس آبیاری دوم انجام می‌شود. در پاییز که جبهه هوای گرم روبه اتمام است، یک مرتبه آبیاری در دی ماه و یا آذر ماه برای جلوگیری از یخ‌زدگی محصول امری حیاتی است.

آبیاری سوم (کولش آب)

آبیاری سوم که به وجین آب یا یخ آب نیز معروف است، در ماه‌های اسفند و اوایل فروردین انجام می‌شود. این آبیاری نقش مهمی در مدیریت علف‌های هرز دارد، چرا که با افزایش رطوبت خاک، رشد علف‌های هرز در این دوره سرعت می‌گیرد و به این ترتیب حذف آن‌ها آسان‌تر می‌شود. همچنین، این آبیاری به آماده‌سازی زمین برای مراحل بعدی رشد زعفران کمک کرده و به نفوذ بهتر رطوبت به خاک کمک می‌کند.

آبیاری چهارم

آبیاری چهارم در اوسط فروردین انجام می‌شود و هدف اصلی آن مرطوب نگه داشتن پیاز زعفران در خاک است. این آبیاری بسیار حائز اهمیت است، زیرا پیاز زعفران در این دوره به رطوبت نیاز دارد تا به‌طور کامل تغذیه شود و برای رشد بهینه در فصل بعدی آماده گردد. حفظ رطوبت خاک به‌ویژه در مناطق خشک و کم‌آب برای تضمین تولید محصول با کیفیت ضروری است.

آبیاری پنجم (زرد آب)

آبیاری پنجم که به آن زرد آب نیز گفته می‌شود، آخرین آبیاری زعفران است و معمولاً قبل از زرد شدن گل‌های زعفران و در ماه اردیبهشت انجام می‌گیرد. این آبیاری به‌منظور تکمیل فرایند رشد زعفران و افزایش ذخیره آب در خاک برای محافظت از پیازها در برابر خشکی‌های تابستان ضروری است. از آنجا که این آبیاری در مراحل پایانی رشد گیاه انجام می‌شود، تأثیر زیادی در کیفیت و کمیت محصول نهایی دارد.

زمان دقیق ابیاری زعفران و جدول آبدهی

برای دستیابی به بهترین نتایج در کشت زعفران، زمان دقیق آبیاری زعفران و رعایت جدول آبدهی بسیار اهمیت دارد. استفاده از روش آبیاری زعفران مناسب در هر مرحله از رشد گیاه، باعث بهینه‌سازی مصرف آب و رشد مطلوب پیازها می‌شود. این جدول کمک می‌کند تا میزان آبیاری به‌طور مؤثر تنظیم شود و گیاه از رطوبت کافی برخوردار باشد. زمان آبیاری زعفران و نحوه آبیاری زعفران بستگی به منطقه‌ای که در آن کشت می‌شود دارد. در جدول آبدهی زعفران، زمان دقیق آبیاری زعفران و تکنیک های آبیاری زعفران را بر اساس منطقه مورد کشت، شرح داده‌ایم.

آبیاری قطره ای زعفران

با نگاهی به آمار و تحقیقات انجام شده در کشت زعفران، به راحتی می‌توان پی برد که سیستم‌های آبیاری سنتی جواب‌گوی نیاز کشاورزان در شرایط فعلی نیستند. اجرای سیستم‌های مدرن و جدید آبیاری از قبیل: سیستم آبیاری قطره‌ای و آبیاری بارانی بر روی مزارع زعفران می‌تواند تا حدود 70 تا 90 درصد راندمان آبیاری شما را افزایش دهد. از این رو علاوه بر کاهش مصرف آب آبیاری امکان برداشت بیشتر در مقایسه با سیستم‌های آبیاری سنتی نیز وجود دارد. یکی از روش‌های نوین در آبیاری که به‌منظور کاهش مصرف آب در کشاورزی مورد توجه کشاورزان قرار گرفته است، آبیاری قطره‌ای است که از هدر رفت آب جلوگیری می‌کند.

در سیستم آبیاری قطره‌ای انواع ابزارها نظیر قطره چکان تنظیمی، قطره چکان پرسی و قطره چکان PC و یا لوله‌هایی به کار می‌رود که برای جلوگیری از هدر رفت آب ضروری هستند.

چند نکته در کشت زعفران از ویسپار

در کشت زعفران، رعایت نکات کلیدی در آبیاری زعفران از جمله انتخاب روش آبیاری زعفران مناسب می‌تواند به بهبود کیفیت محصول کمک کند. تکنیک‌ های آبیاری زعفران باید با توجه به نوع خاک، شرایط اقلیمی و مرحله رشد گیاه انتخاب شوند. این نکات از جمله راه‌حل‌های عملی برای افزایش بهره‌وری و کاهش هدررفت آب در کشت زعفران هستند. برای آشنایی بیشتر با نحوه آبیاری زعفران می‌توانید با کارشناسان مجموعه‌ی ویسپار تماس بگیرید.

• بستری مناسب برای کشت (خاک‌های شنی رسی) که عاری از هرگونه علف هرز بوده و بتوان با عملیات خاک‌ورزی به راحتی علف‌های هرز را حذف کرد، انتخاب کنید.
• 40 تن کود گاوی به همراه 100 کیلوگرم کود اوره به ازای هر هکتار به خاک اضافه و عملیات خاک‌ورزی را انجام دهید.
• پیازها را با وزن 8 گرم به بالا انتخاب کرده و آن را با قارچ‌کش‌
  ضدعفونی کنید. (محلول را آماده و در بشکه بریزید و پیازها را در گونی ریخته و به مدت 10 دقیقه آن را در محلول خیس کنید تا ضدعفونی شوند). توجه داشته باشید که پیازها را باید تا 10 روز پس از خارج شدن از خاک کشت کرد.
• به‌طور متوسط در هر هکتار 3 تا 8 تن پیاز زعفران مورد نیاز است. (در کشت‌های سنتی 3 تا 5 تن و در کشت‌های مدرن 5 تا 8 تن)
• در روش کشت ردیفی، پیازهای زعفران در عمق حدودا 20 سانتی‌متری با فاصله ردیف‌ها 40 سانتی‌متر کشت می‌شوند. فاصله بین پیازها بایستی 5 تا 10 سانتی‌متر باشد.
• پس از کشت پیاز زعفران، باید بلافاصله مزرعه آبیاری شود. اگر مزرعه قبل از کشت آبیاری شده بود می‌توان چند روز آبیاری اولیه را به تعویق انداخت.