صفر تا صد آشنایی با تکنیک های آبیاری گندم

آبیاری گندم یکی از عوامل مهم در افزایش عملکرد و کیفیت این محصول استراتژیک می‌باشد. بهترین روش آبیاری گندم بسته به شرایط اقلیمی و خاکی متفاوت است، اما رعایت مراحل آبیاری گندم به طور دقیق می‌تواند تأثیر زیادی در بهبود رشد گیاه و افزایش بهره‌وری داشته باشد. در طول سال‌ها، تکنیک‌های آبیاری گندم بهبود یافته‌اند و استفاده از روش‌های مدرن آبیاری باعث افزایش چشمگیر عملکرد در هر هکتار شده است.

گندم به دلیل سازگاری با انواع خاک‌ها و شرایط آب و هوایی مختلف، یکی از پرمحصول‌ترین گیاهان در جهان است. بررسی‌های صورت گرفته در انواع روش‌های آبیاری در کشاورزی  نشان داد که به طور کلی بهترین خاک برای کشت گندم خاک لومی با بافت متوسط و زهکشی مناسب است. رعایت نکات روش‌های آبیاری و تکنیک‌های مؤثر برای بهینه‌سازی تولید گندم به شما کمک می‌کند تا محصولی باکیفیت داشته باشید.

طول دوره رشد گندم

فاصله ردیف‌های کشت بین 15 تا 25 سانتی‌متر متغیر است. کل دوره رشد گندم (چرخه زندگی) در گندم بهاره بین 100 تا 170 روز متغیر بوده و این درحالیست که گندم زمستانه برای بالغ شدن به 180 تا 300 روز نیاز دارد. در برخی موارد فصل رشد گندم بیش از 300 روز نیز به ثبت رسیده است. طول روز و دمای محیط، فاکتورهای موثر در طول دوره رشد گندم محسوب می‌شوند. رشد گندم به میزان زیادی به دما محیط وابسته است. میانگین دمای روزانه برای رشد بهینه و ایده‌آل بین 15 تا 23 درجه سانتیگراد می‌باشد. توجه به طول دوره رشد و انتخاب بهترین روش آبیاری گندم یکی از مهمترین مواردی است که باید جهت کاهش مصرف آب در کشاورزی به‌منظور حفظ منابع آبی و افزایش پایداری مد نظر قرار گیرد.

برای حداقل رشد محصول، گندم در کم‌ترین حالت به 5 درجه سانتیگراد دما نیاز دارد. دمای بالای 34 درجه سانتیگراد نیز در طول فصول رشد گندم در اکثر مناطق مضر است. چنین دمایی باعث کاهش اندازه دانه‌ها شده و نسبت دانه‌های خرد و ریز را در تناژ محصول بالا می‌برد. با این حال، برخی از اقلام گندم زمستانه مقاومت خوبی در برابر سرما دارند و تا دمای 20- درجه سانتیگراد نیز زنده می‌مانند. مقاومت نسبت به سرما در محصول گندم در فصل بهار از بین می‌رود و در طول دوره رشد و گلدهی، یخ زدگی می‌تواند منجر به از بین رفتن محصول شود.

روش آبیاری و نیاز آبی محصول گندم

تبخیر و تعرق (ET) محصولات زراعی از قبیل گندم به طور معمول بین 200 تا 500 میلمتر است. اگرچه ممکن است در مناطق نیمه‌خشک و کم آب که محصول زیر آبیاری سنگین است تا 600 الی 800 میلیمتر نیز برسد. نرخ تبخیر و تعرق محصول گندم به شرایط محیطی، نوع خاک، پوشش گیاهی، آب و هوا و… بستگی دارد. در اوایل دوره رشد گندم میزان مصرف روزانه آب به دلیل دمای پایین‌تر، نسبتا کمتر بوده و به کمی بیشتر از 2 میلیمتر در روز می‌رسد.

اما با افزایش ساقه و بزرگ‌تر شدن محصول و گرم شدن هوا درصد استفاده از آب نیز افزایش یافته و تا حدود 5 الی 8 میلیمتر در روز خواهد رسید. برای رشد طبیعی محصول گندم در تمامی مراحل ذکر شده، رطوبت کافی خاک الزامی است. مرحله ریشه زدن و مرحله گلدهی به نوعی مهمترین مراحل رشد گندم هستند که محصول را نسبت به کم آبی به شدت آسیب‌پذیر می‌کنند.

مقدار آب مورد نیاز و تعداد دفعات آبیاری گندم

برای رشد بهینه گندم، دانستن مقدار آب مورد نیاز و تعداد دفعات آبیاری گندم بسیار مهم است. این عامل به شرایط اقلیمی، نوع خاک و مرحله رشد گیاه بستگی دارد. با انتخاب بهترین روش آبیاری گندم و مدیریت دقیق آبیاری، می‌توان مصرف آب را بهینه کرده و عملکرد محصول را به حداکثر رساند. تعیین میزان آب آبیاری به نیازهای گیاهی و شرایط اقلیمی گیاه وابسته است.

به طور کلی حجم و تعداد دفعات آبیاری محصول گندم به میزان بارش منطقه، جنس خاک، نوع بذر، حجم آبیاری و… بستگی دارد.

• اولین آبیاری (ریشه‌زنی): آبیاری گندم 20 تا 25 روز پس از کشت صورت گرفته که اصطلاحا مرحله ریشه زنی نامیده می‌شود و همان‌طور که قبلا گفته شد این مرحله یکی از دو مرحله حیاتی پرورش محصول گندم است.
• دومین آبیاری (مرحله پنجه‌زنی) : 40 تا 45 روز پس از کشت
• سومین آبیاری (مرحله ساقه زنی) : 45 تا 70 روز پس از کشت
• چهارمین آبیاری (مرحله گلدهی) : 90 تا 95 روز پس از کشت
• پنجمین آبیاری (بلوغ) : 105 تا 110 روز پس از کشت
• ششمین آبیاری (قبل از برداشت) : 120 تا 125 روز پس از کشت

تنش‌های آبی گندم

نبود آب می‌تواند منجر به کاهش رشد، کاهش تناژ محصول و یا مرگ گیاه شود. همانطور که استرس آبی و کم آبی می‌تواند سبب آسیب به گندم شود، آبیاری اضافی در طول رشد و رویش نیز می‌تواند با کاهش سطح اکسیژن خاک عملکرد محصول را مختل کند. کاهش سطح اکسیژن به مدت سه روز می‌تواند عمل جذب مواد مغذی را کاهش داده به ریشه آسیب جدی وارد کند. مطالعات مختلفی برای تعیین استرس و تنش‌های آبی گندم صورت گرفته که نتایج متناقضی از آنها گزارش شده است. با این حال دوره‌هایی که گندم معمولا بیشترین فشار را در برابر تنش آبی دارد عبارتند از:

• دوره جوانه زنی گندم
• هنگام گلدهی
•  زمانی که دانه‌های جوان در حال رشد هستند.

آبیاری گندم در شرایط کم آبی و آبیاری قطره ای

در مناطق با کمبود منابع آبی، آبیاری گندم باید به شیوه‌ای انجام شود که از اتلاف آب جلوگیری کند. استفاده از آبیاری قطره‌ای به‌عنوان بهترین روش آبیاری گندم در شرایط کم‌آبی، امکان تأمین رطوبت مورد نیاز گیاه را به‌طور مؤثر و یکنواخت فراهم می‌کند و به بهبود رشد و کیفیت محصول کمک می‌کند. در شرایطی که آب زمین کشاورزی برای شش مرحله آبیاری کافی نیست، بهترین برنامه‌ریزی آبیاری طبق جدول زیر و بر حسب اولویت بندی صورت می‌گیرد.

بهترین روش آبیاری گندم : آبیاری قطره ای گندم

به حداکثر رساندن بهره‌‌وری آب آبیاری، در شرایط بحران آبی فعلی، به یک مفهوم رایج بدل شده است. در شرایط کنونی رقابت روز افزونی برای حفظ منابع آبی و کاهش مصرف آب در کشاورزی به راه افتاده است. پدیده آبیاری قطره‌ای شاید با کمی هزینه اضافی در اجرا همراه باشد، اما به نسبت روش‌های سنتی آبیاری صرفه‌جویی‌های قابل توجهی در حجم آب مصرفی و نیز هزینه‌های کارگری دارد. از آنجائیکه روش آبیاری قطره‌ای با کمترین هدر رفت آب در آبیاری، آب را به سمت محصول هدایت می‌کند، میزان تبخیر و تعریق را کاهش می‌دهد. همچنین استفاده از قطره چکان پرسی، تنظیمی و PC نیز در این روش مؤثر است. نتایج به دست آمده از مراکز پژوهشی و مزارع زیر کشت با روش آبیاری قطره‌ای حاکی از کاهش 50 درصدی مصرف آب در آبیاری با استفاده از این روش است.

برنامه آبیاری گندم

متاسفانه باید گفت که حجم زیادی از گندم زیر کشت هنوز هم به صورت دیم آبیاری می‌شوند، اما به جهت افزایش تناژ و کیفیت گندم، استفاده از روش‌های نوین آبیاری در بسیاری از کشورها مرسوم و پرطرفدار شده است. روش‌های آبیاری گندم بسیار متنوع هستند. در مناطق خشک و کم باران، عموما گندم به صورت کامل زیر سیستم آبیاری قرار داشته و پرورش پیدا می‌کند. در مناطق مدیترانه‌ای و نیمه خشک، از آبیاری تکمیلی برای کاهش استرس‌های آبی استفاده می‌شود.

در مقیاس جهانی متداول‌ترین روش کاربردی برای آبیاری گندم، استفاده از آبیاری غرقابی است. اما با توجه به شرایط و وجود بحران‌های آبی، بهینه شدن روش‌های آبیاری با استفاده از سیستم‌هایی نظیر آبیاری تحت فشار بخصوص برای گندم توجه زیادی را به خود جلب کرده است. به دلیل رشد سریع محصول گندم استفاده از یک سیستم آبیاری برای بودجه‌بندی آب امری ضروری به نظر می‌رسد.

محصول گندم با 11 درصد رطوبت استاندارد و در مناطقی با بارندگی و آبیاری کمتر از 100 تا 150 میلیمتر، 1 تا 3 تن در هکتار عملکرد دارد. این عدد در بهترین شرایط که وضعیت مناسبی را از لحاظ دمایی، تابش خورشید، بارندگی، وجود سیستم آبیاری و… دارند، به 15 تن در هکتار نیز می‌رسد. در مناطقی از قبیل نیوزلند، جنوب شیلی، ایرلند، انگلستان و برخی از مناطق چین عدد 15 تن در هکتار به ثبت رسیده و در مناطقی مثل: هندوراس، سومالی، ونزوئلا و اریتره میانگین تناژ نیم تن در هکتار نیز گزارش شده است. قسمت اعظمی از این تفاوت در تناژ بدست آمده از هر هکتار مربوط به روش آبیاری و برنامه ریزی آبیاری است.

بهترین زمین برای کشت گندم

انتخاب بهترین زمین برای کشت گندم با در نظر گرفتن نیازهای آبی این گیاه، اهمیت زیادی دارد. زمین‌هایی که ظرفیت نگهداری آب را دارند و از تهویه مناسبی برخوردارند، برای آبیاری گندم بسیار مناسب‌تر هستند. در کنار انتخاب زمین، باید مراحل آبیاری گندم به‌طور مؤثر اجرا شود تا به بهترین نتیجه برسیم. بهتر است PH خاک در حد 6 تا 7.5 باشد؛ یعنی خاک اسیدی یا قلیایی نباشد. همچنین از نظر مواد آلی، خاک کشت گندم باید غنی باشد.

خرید لوازم آبیاری محصول گندم

برای بهینه‌سازی آبیاری گندم و افزایش عملکرد محصول، خرید لوازم آبیاری مناسب و باکیفیت از اهمیت بالایی برخوردار است. تجهیزات مناسب مانند لوله‌ها، قطره‌چکان‌ها و سیستم‌های آبیاری باید با توجه به بهترین روش آبیاری گندم انتخاب شوند تا از هدررفت آب جلوگیری شده و رشد گیاه بهبود یابد. اگر کشاورز یا مهندس پیمانکار هستید و قصد تجهیز زمین کشاورزی گندم را دارید. برای اطلاع از قیمت تجیهزات آبیاری به سایت ویسپار مراجعه کنید.