کشت گلخانهای یکی از روشهای نوین و کارآمد در تولید محصولات کشاورزی است که امکان کنترل شرایط محیطی مانند دما، رطوبت و نور را فراهم میکند. راهاندازی کشت گلخانهای نیازمند برنامهریزی دقیق، تجهیزات مناسب و آگاهی از روش کشت گلخانهای است تا بهرهوری حداکثری حاصل شود. با توجه به شرایط اقلیمی و نوع محصول، میتوان از انواع کشت گلخانهای مانند کشت خاکی، هیدروپونیک و ایروپونیک بهره برد که هر کدام مزایا و کاربردهای خاص خود را دارند. مطالعات در مورد انواع روش های آبیاری نشان داده است که در کشت گلخانهای از سیستم آبیاری قطرهای استفاده میشود. در ادامه به بررسی آنها پرداخته شده است.
انواع سیستم کشت گلخانهای کدام است؟
سیستمهای کشت گلخانهای را میتوان بر اساس نوع بستر، روش کاشت و میزان کنترل محیط دستهبندی کرد. انتخاب روش کشت گلخانهای مناسب به عوامل مختلفی مانند نوع گیاه، منابع مالی، شرایط آبوهوایی و میزان دسترسی به تکنولوژی بستگی دارد. بررسی انواع کشت در کشاورزی نشان داده است که متناسب با شرایط آبوهوایی در مناطق مختلف از شیوه کشت متفاوتی استفاده میشود تا بیشترین بازدهی را داشته باشد. در ادامه، انواع اصلی انواع کشت گلخانهای بررسی شدهاند:
- سیستمهای کشت بر اساس بستر رشد: سیستمهای کشت گلخانهای به دو دسته اصلی کشت خاکی و کشت بدون خاک (هیدروپونیک) تقسیم میشوند. انواع کشت بدون خاک شامل کشت در بستر جامد، کشت در آب و کشت آیروپونیک میشوند.
- سیستمهای کشت بر اساس نحوه کاشت: سیستمهای کشت گلخانهای از نظر نحوه کاشت، به سه دسته ردیفی، متراکم (عمودی) و آکواپونیک تقسیم میشوند.
- سیستمهای کشت بر اساس میزان کنترل محیط: کشت گلخانهای بر اساس میزان کنترل محیط، سه نوع سنتی، نیمهمدرن و کشت گلخانهای مدرن دارد.
آشنایی با انواع گلخانه
راهاندازی کشت گلخانهای بر اساس معیارهای مختلفی مانند نوع سازه، نوع پوشش، سیستم کنترل شرایط محیطی و نوع کاربری مختلف است. در ادامه، انواع کشت گلخانهای بررسی شدهاند:
- انواع گلخانه بر اساس نوع سازه: انواع گلخانه بر اساس نوع سازه پنج نوع هستند، گلخانههای تونلی، گلخانههای اسپانیایی، گلخانههای گاتیک، گلخانههای شیشهای و گلخانههای چوبی.
- انواع گلخانه بر اساس نوع پوشش: گلخانههای پلاستیکی، گلخانههای پلیکربنات و گلخانههای توری (نتهاوس) انواع آن هستند.
- انواع گلخانه بر اساس نوع کنترل شرایط محیطی: گلخانههای سنتی، گلخانههای نیمهاتوماتیک و گلخانههای هوشمند انواع گلخانه بر اساس نوع کنترل شرایط محیطی هستند.
- انواع گلخانه بر اساس نوع کاربری: گلخانههای تولید سبزیجات و صیفیجات، تولید گل و گیاهان زینتی، هیدروپونیک، آکواپونیک (ترکیب پرورش ماهی و گیاه)، تحقیقاتی و آموزشی و گلخانههای دارویی و گیاهان خاص از انواع گلخانه بر اساس نوع کاربری هستند.
مزایای روش کشت گلخانهای
راهاندازی کشت گلخانهای یکی از روشهای مدرن کشاورزی است که مزایای زیادی نسبت به کشاورزی سنتی دارد. کشت گلخانهای روشی پایدار، پربازده و مدرن است که موجب افزایش تولید، کاهش هزینهها، صرفهجویی در منابع و حفاظت از محیط زیست میشود. در ادامه، به برخی از مهمترین مزایای انواع کشت گلخانهای پرداخته شده است:
- افزایش بهرهوری و تولید محصول: در روش کشت گلخانهای، شرایط رشد بهینه کنترل میشود و محصولات بیشتری نسبت به کشت سنتی تولید میشود و بر خلاف کشاورزی سنتی که به شرایط آبوهوایی وابسته است، در کشت گلخانهای میتوان تمام سال محصول برداشت کرد. توانایی محافظت از گیاهان در برابر باد، باران، برف، تگرگ و سایر عوامل محیطی که در کشاورزی سنتی باعث کاهش محصول میشوند را دارد.
- کنترل بهتر شرایط رشد گیاهان: در انواع کشت گلخانهای میتوان شرایط ایدهآل برای رشد گیاهان را فراهم کرد. همچنین استفاده از سیستمهای آبیاری مدرن باعث کاهش مصرف آب و افزایش کارایی مصرف کود میشود. به دلیل کنترل شرایط محیطی، محصولات کشت گلخانهای از نظر اندازه، رنگ، طعم و ماندگاری کیفیت بالاتری دارند.
- کاهش مصرف آب و صرفهجویی در منابع: روشهای مدرن آبیاری باعث کاهش مصرف آب نسبت به کشاورزی سنتی میشوند. امکان استفاده از سیستمهای جمعآوری و تصفیه آب باران برای آبیاری گیاهان وجود دارد و به دلیل پوشش گلخانهای، تبخیر آب کمتر و جذب مواد مغذی بهتر انجام میشود.
- کاهش مصرف سموم و آفتکشها: به دلیل بسته بودن فضای گلخانه، احتمال ورود آفات و بیماریها کمتر است. در کشت گلخانهای به جای سموم شیمیایی، از حشرات مفید و روشهای بیولوژیکی برای کنترل آفات استفاده میشود و از این رو محصولات سالمتر و باقیمانده کمتری از سموم دارند که برای سلامت انسان و محیط زیست بهتر است.
- افزایش سودآوری و صرفه اقتصادی: به دلیل تولید محصولات باکیفیت و یکنواخت، محصولات کشت گلخانهای در بازارهای جهانی رقابتپذیرتر و به دلیل استفاده از سیستمهای خودکار و نیمهاتوماتیک، نیاز به نیروی انسانی کمتر است. همچنین در یک گلخانه میتوان چندین نوع محصول را همزمان یا در دورههای مختلف کشت کرد.
- حفاظت از محیط زیست: با افزایش بهرهوری گلخانهای، نیاز به گسترش زمینهای کشاورزی کاهش یافته و جنگلها و مراتع حفظ میشوند. کاهش استفاده از کودهای شیمیایی و سموم باعث کاهش آلودگی منابع آبی و حفظ سلامت خاک میشود. همچنین برخی گلخانهها از انرژی خورشیدی، زمینگرمایی و بادی برای کاهش مصرف سوختهای فسیلی استفاده میکنند.
تجهیزات مورد نیاز برای راه اندازی کشت گلخانهای
راهاندازی یک گلخانه برای انواع کشت گلخانهای کارآمد نیازمند تجهیزات مناسب برای کنترل شرایط محیطی و بهینهسازی رشد گیاهان است. در ادامه، مهمترین تجهیزات مورد نیاز برای راهاندازی راه اندازی کشت گلخانهای بررسی شدهاند:
سازه و پوشش گلخانه
اسکلت و پوشش گلخانه اولین قدم برای ساخت گلخانه جهت کشت گلخانهای هستند. اسکلت باید در برابر باد، برف و تغییرات دمایی مقاوم باشد و پوشش باید نور مناسب را عبور داده و در برابر اشعه UV مقاوم باشد. همچنین برای ورود و خروج هوا، تهویه و دسترسی به داخل گلخانه ضروری است.
سیستمهای کنترل محیطی
بخاریهای مخصوص برای تأمین گرما در فصول سرد و هیترهای تابشی و سیستمهای گرمایش از کف برای حفظ دمای یکنواخت، پد و فن گلخانهای برای خنکسازی در تابستان و مهپاش و کولرهای آبی برای کاهش دمای محیط برای کشت گلخانهای واجباند.
فنهای تهویه و هواکشها برای جابهجایی هوا، هواکشهای سقفی و جانبی برای خروج گرمای اضافی، دستگاههای مهپاش و رطوبتساز برای تأمین رطوبت و رطوبتگیرها برای جلوگیری از بیماریهای قارچی در مناطق مرطوب کاربردی هستند.
استفاده از لامپهای LED رشد گیاه، لامپهای سدیمی و فلورسنت برای تأمین نور در روزهای ابری یا زمستان و پردههای سایهانداز (شیدینگ) برای کاهش شدت نور در تابستان. سنسورهای دما، رطوبت و CO2 برای تنظیم شرایط محیطی و کنترلرهای دیجیتالی و اپلیکیشنهای موبایل برای مدیریت از راه دور در روش کشت گلخانهای نقش موثری دارند.
سیستمهای آبیاری و تغذیه گیاهان
سیستمهای آبیاری کشت گلخانهای شامل موارد مختلفی است که برای مصرف بهینه آب و جلوگیری از هدررفت، تأمین رطوبت در گیاهان حساس و حتی کشتهای بدون خاک میشوند. مطالعات در خصوص آموزش آبیاری نشان داده است که در سیستم آبیاری مورد استفاده در کشت گلخانهای، سیستم آبیاری قطرهای است.
مخازن پلیاتیلنی برای ذخیره آب، فیلترهای شن و کربن فعال برای تصفیه آب آبیاری و دستگاه تزریق کود (فرتیگیشن) برای ترکیب کود با آب آبیاری و همچنین محلولهای مغذی مخصوص هیدروپونیک برای کشت بدون خاک واجب هستند. همچنین در گلخانهها از آبیاری قطرهای نیز جهت رساندن مواد مغذی به ریشه گیاه استفاده میشود. در این شیوه از آبیاری انواع قطره چکان تنظیمی، پرسی و PC استفاده میشود.
تجهیزات کاشت و نگهداری گیاهان
برای کاشت بذر و انتقال نشا به زمین اصلی نیاز به سینیهای نشا و گلدان است. برای بستر کشت، پیتماس، پرلیت و کوکوپیت و برای کشت بدون خاک و برای کشت خاکی، خاک مخصوص گلخانه با زهکشی مناسب باید مهیا باشند. برای نگهداری گیاهان رونده نیاز به قیم و داربست و جهت برداشت محصولات هم نیاز به تجهیزاتی نظیر چاقو جعبه است.
تجهیزات ویژه برای گلخانههای پیشرفته
لولههای NFT، بسترهای راکوول و مخازن محلول غذایی برای سیستمهای هیدروپونیک و آکواپونیک و برای نظارت بر رشد گیاهان و تشخیص آفات به صورت خودکار، خرید رباتهای کشاورزی و هوش مصنوعی پیشنهاد میشود. همچنین جهت استفاده از سیستم تولید انرژی تجدیدپذیر، پنلهای خورشیدی و سیستمهای زمینگرمایی کارآمد هستند.
همانطور که بررسی شد کشت گلخانه ای روشی کارآمد برای افزایش تولید و کاهش وابستگی به شرایط محیطی است. راهاندازی کشت گلخانه ای با انتخاب روش مناسب و استفاده از انواع کشت گلخانه ای، بهرهوری را بهبود میبخشد. این روش علاوه بر صرفهجویی در منابع، سودآوری بالایی نیز دارد. استفاده از تجهیزات مناسب نقش مهمی در موفقیت گلخانه دارد. برای مشاوره انواع روش آن و خرید تجهیزات باکیفیت، به وبسایت رسمی ویسپار مراجعه کنید و با واحد فروش تماس بگیرید.
