تعیین بهترین زمان برای آبیاری گیاهان در فصول مختلف

تعیین زمان مناسب آبیاری گیاهان درچند مسئله ساده اما مهم خلاصه می­‌شود که با دانستن آن­ ها می‌­توان کیفیت و تناژ محصول زراعی را افزایش داد. از طریق رعایت بهترین زمان آبیاری گیاهان می‌­توان سلامت درختان و محصولات مختلف با و زراعی را برای فصل‌­های برداشت بعدی تضمین نمود و هزینه‌‌­های نگهداری از محصولات را تنها با تعیین دقیق‌ترین و بهترین ساعت آبیاری گیاهان در فصل­‌های مختلف سال کاهش داد. زمان مناسب آبیاری ریسک­‌هایی که بیشتر کشاورزان و باغداران برای تولید محصول مرغوب در مراحل کاشت، داشت و برداشت با آن مواجه می‌­شوند را به میزان قابل توجهی کاهش می‌دهد. در ادامه با مناسب ترین زمان برای آبیاری گیاهان در انواع روش های آبیاری آشنا خواهید شد تا نیاز آبی آن تضمین شود.

مدت زمان مناسب برای آبیاری چقدر است؟

تعیین زمان مناسب آبیاری گیاهان بستگی به شرایط آب­ و هوایی و نوع خاک محل کشت دارد. توجه به مدت زمان آبیاری، به خصوص اگر گیاه تازه کاشته شده باشد از اهمیت بیشتری برخوردار است. معمولا طول زمان آبیاری در فصول گرم سال باید بیشتر باشد. چرا که در گرمای شدید گیاه از طریق تبخیر و تعرق مقداری از آب خود را از دست می‌دهد. مطالعات نشان داده است که آشنایی با انواع روش‌ های آبیاری در تعیین زمان مناسب آبیاری مؤثر است.

در صورت استفاده از سیستم آبیاری بارانی در شرایطی که نیاز گیاه به آبیاری بیشتر است، تا زمانی که روان­آب ایجاد نشود آبیاری می‌­تواند ادامه پیدا کند. زمانی که روان­آب ایجاد شد بدان معناست که خاک دیگر توان جذب آب به لایه­‌های زیرین را ندارد. تشکیل روان­آب بستگی به جنس خاک دارد. توجه داشته باشید که در هر شرایط آب­ و هوایی مدت زمان ایجاد روان­آب در زمین متفاوت است. با توجه به محدودیت منابع آبی کشور، توجه به کاهش مصرف آب در کشاورزی با تعیین مدت زمان مناسب الزامی است.

تشخیص میزان آب دریافتی زمین

در ابتدا لازم به توضیح است که تعیین اینکه زمین چه میزان آب دریافت کرده، بدون استفاده از ابزارهای اندازه‌گیری کار دشواری است. تجهیزات آبیاری در این خصوص کمک بسیاری می‌کنند. سعی کنید از یک گیج اندازه­‌گیری رطوبت خاک (تانسیومتر) استفاده نمایید. مدیریت منابع آب یکی از مهمترین مراحل در کشاورزی است. به همین منظور محاسبه میزان آب آبیاری برای عملکرد بهینه محصول و رشد آن الزامی است.

گیج اندازه‌گیری را در مکانی نصب کنید که بتوانید میزان بارندگی­‌ها و میزان آبی که توسط سیستم آبیاری دریافت می­‌کند را اندازه‌­گیری کنید. با نصب این گیج به راحتی می‌توانید در فصول بارش با توجه به نیاز آبی گیاهان میزان و زمان مناسب آبیاری را تنظیم کنید. ازاین‌رو زمان مناسب آبیاری گیاهان با توجه به این شاخص تعیین می‌شود.

یکی دیگر از راه­‌هایی که می‌­توان برای اندازه‌گیری رطوبت در باغات استفاده کرد این است که یک پیچ­‌ گوشتی را داخل خاک فرو کنید. اگر پیچ گوشتی به سختی وارد خاک شد یعنی رطوبت خاک شما کم است و زمین و گیاه نیاز به آبیاری دارد.

نحوه تشخیص رطوبت خاک برای انتخاب بهترین زمان آبیاری

روش‌­های مختلفی برای تعیین میزان رطوبت خاک وجود دارد که در این قسمت به بررسی مهم‌ترین روش‌­های مورد استفاده در کشاورزی و باغداری می‌­پردازیم. تعیین رطوبت خاک یکی از عوامل اصلی زمان مناسب آبیاری گیاهان است.

• روش دستی تشخیص رطوبت خاک عاملی مؤثر بر زمان مناسب آبیاری گیاهان: در این روش مقداری از خاک زمین را در کف دست گرفته و سعی می­‌کنیم آن را به صورت گلوله‌ای در بیاوریم. اگر به شکل گلوله‌ای در آمد خاک از رطوبت کافی برخوردار است و چنانچه به صورت شنی از بین دستان به رو زمین ریخت یعنی خاک خشک است. این روش دقیق نیست اما ساده‌ترین روشی است که می‌توان با استفاده از آن میزان رطوبت خاک را مورد برسی قرار داد.

• روش وزن سنجی تشخیص رطوبت خاک عاملی مؤثر بر زمان مناسب آبیاری گیاهان: این روش قدیمی‌­ترین روشی است که برای تعیین رطوبت مورد استفاده قرار می­‌گیرد. در این روش مقداری از خاک را به عنوان نمونه از زمین برداشته و وزن آن را اندازه­‌گیری می­‌کنند و سپس خاک را در دمای بین 105 تا 110 درجه سلسیوس قرار می‌­دهند. در این بازه دمایی خاک همه رطوبت خود را از دست داده و دوباره وزن آن اندازه­‌گیری می­‌شود. اختلاف موجود بین دو مقدار حاصل شده از وزن خاک عددی اعشاری خواهد بود که میزان رطوبت و آب موجود در نمونه را نشان می­‌دهد.

• روش رسانای الکتریکی تشخیص رطوبت خاک عاملی مؤثر بر زمان مناسب آبیاری گیاهان: در این روش میزان جریان الکتریسیته‌­ای که از خاک دارای رطوبت عبور می­‌کند درصد رطوبت خاک را نشان می‌دهد. استفاده از این دستگاه در خاک‌های نمکی از دقت لازم برخوردار نیست و میزان خطای آن می‌شود.

• تانسیومتر تشخیص رطوبت خاک عاملی مؤثر بر زمان مناسب آبیاری گیاهان: این دستگاه از اجزای مختلفی تشکیل شده که یک بخش آن که شامل یک محفظه متخلخل متصل به یک لوله پر از آب که آن را به درون خاک فرو می‌کنند. در بالای لوله یک گیج اندازه‌گیری و یک در پوش لاستیکی وجود دارد که عدد روی گیج ­میزان رطوبت خاک در عمق خاک را نشان می‌­دهد. به طور کلی تانسیومتر در اندازه­‌گیری رطوبت خاک‌های ماسه‌­ای بهتر عمل کرده و عملکرد خود را در خاک­‌هایی با رطوبت بالا از دست می‌­دهد.

تعداد دفعات آبیاری مورد نیاز در هفته

تعیین این بازه ­زمانی برای آبیاری بستگی به عمق ریشه گیاه دارد. میزان رطوبت و نیاز آبی گیاه در هر یک از مراحل رشد گیاه متفاوت است، به‌طور مثال در کشت و نگهداری گندم آبی اگر در مرحله رویشی آبیاری زیاد انجام شود باعث افزایش تراکم قسمت­‌های علفی گندم شده و تعداد دانه­‌های گندم که محصول اصلی است کاهش می­‌یابد و تناژ برداشتی از حد مورد انتظار کمتر خواهد بود.

آبیاری روزانه به گونه‌ای که خاک نزدیک به حالت اشباع نرسد باعث می‌­شود ریشه­‌های گیاه برای دسترسی به رطوبت کافی عمق کمی داشته باشند و یا آبیاری به صورت روزانه اما در حجم کم هم باعث بروز این شرایط برای ریشه گیاه می‌­شود. تعیین دقیق تعداد دفعات آبیاری در طول هفته به نوع محصول و فصلی که قرار است آبیاری در آن انجام شود بستگی دارد.

زمان مناسب آبیاری گیاهان در تابستان

بهترین زمان برای آبیاری گیاهان در فصل تابستان ساعات بین 4 تا 10 صبح و قبل از شروع گرمای هوا است. آبیاری در این بازه زمانی باعث جذب بیشتر خاک شده و سبب می‌شود تا میزان بیشتری از رطوبت در دسترس ریشه گیاه قرار گیرد. اگر امکان آبیاری در هنگام صبح وجود نداشت، بازه زمانی 4 تا 7 بعد از ظهر زمان مناسب آبیاری گیاهان در فصل تابستان است. به طور کلی آبیاری در شب و بعد از تاریک شدن هوا توصیه نمی­‌شود.

انجام آبیاری در این بازه زمانی آب ­و هوای محدوده آبیاری شده را خنک و مرطوب­‌تر می‌­کند. این شرایط بستر را برای فعالیت قارچ‌­ها، آفات، حلزون‌­ها و حشرات فراهم می­‌کند.نگران آبیاری در اواسط روز نباشید اگر گیاه با تنش آبی مواجه بود بدون نگرانی از این که به گیاه آسیبی برسد می‌توانید آبیاری را انجام دهید. همانطور که می­‌دانید در آبیاری اواسط روز به دلیل گرمای هوا، راندمان تبخیر و تعرق (evaporation) زیاد است و میزان قابل توجهی از آب بدون اینکه توسط گیاه استفاده شود تبخیر می­‌گردد.

زمان مناسب آبیاری گیاهان در پاییز

دانستن زمان مناسب آبیاری گیاهان در فصل پاییز یکی از عوامل تضمین کننده سلامت گیاه و ادامه حیات آن در فصول بعد است. در اوایل فصل پاییز که گیاهان در حال خزان هستند عدم آبیاری گیاه باعث می‌­شود درخت مرحله انتقالی خود را طی کرده و از رشد گیاه (در شرایط نسبتا ضعیف) جلوگیری کند.

در اواخر پاییز بعد ریختن کامل برگ‌­های درختان و قبل از این که دمای هوا کاهش پیدا کند و موجب یخ‌­زدگی زمین شود، یک نوبت آبیاری عمیق به میزانی که مطمئن شویم آب به ریشه گیاه رسیده باشد توصیه می‌­گردد. این آبیاری درخت و درختچه­‌ها را به اندازه کافی قوی می‌­کند تا گیاهان بتوانند طوفان­‌ها و بادهای زمستانی شدید را تحمل نمایند. زمان مناسب آبیاری گیاهان در پاییز عاملی مؤثر بر سلامت گیاه است.

زمان مناسب آبیاری گیاهان در زمستان

با شروع فصل زمستان و پوشیده شدن زمین از برف این سوال پیش می‌آید که آیا لازم است که باز هم به آبیاری گیاه ادامه داد. در برخی مناطق آبیاری گیاهان در زمستان ایده خوبی به نظر می‌­رسد، به خصوص اگر گیاهان جوان باشند البته تنها در صورتی که آبیاری به شیوه و روش صحیح صورت بپذیرد. شاید نتوان بهترین زمان برای آبیاری در فصل زمستان را به دلیل شرایط آب­ و هوایی متفاوت مشخص کرد؛ اما شش نکته اساسی در مورد زمان آبیاری در فصل زمستان وجود دارد که به شما کمک خواهد کرد:

• اگر بارندگی برای بازه زمانی بلند مدت وجود نداشت و یا بادهای شدید باعث از دست رفتن رطوبت گیاه شد انجام یک مرتبه آبیاری توصیه می‌شود.
• حتی اگر گیاهان در مرحله خواب باشند و به طور فعال رشد نکنند هنوز فعالیت‌­های زیستی ضروری را دارند و تنها در حال استراحت هستند. یکی از اساسی­‌ترین موضوعات در تشخیص نیاز به آبیاری محصولات رطوبت موجود در خاک است ممکن است میزان رطوبت خاک به اندازه کافی باشد و دیگر نیازی به آبیاری مجدد نباشد باید همیشه در آبیاری گیاهان در هر فصل از سال به این مسئله دقت نمود.
• آبیاری در فصل زمستان باید در بازه زمانی که موجب یخ زدگی آب در سطح نشود انجام شود. توصیه می­شود آبیاری در طول روز انجام شود تا آب، زمان کافی برای جذب شدن به خاک را در دمای مناسب داشته باشد.
• آبیاری را تنها زمانی انجام دهید که مطمئن شدید سطح رطوبت خاک از حد نرمال آن برای محصولتان پایین‌­تر آمده است. برای اطمینان بیشتر از رطوبت سنج جهت تعیین رطوبت خاک استفاده کنید.
• تنها در دمای بالاتر از چهار درجه آبیاری کنید. اگر در دمای پایین‌­تر از چهار درجه سلسیوس آبیاری را انجام دهید می­‌تواند تاثیر منفی در دمای یخ‌زدگی گیاه داشته باشد.
• از آبیاری گیاه در بادهای شدید خودداری نمایید چرا که مقدار زیادی از آب مورد نظری که می­خواهید توسط ریشه جذب شود با وزش باد از بین می‌رود. به کارگیری این نکات کمک می‌­کند تا گیاهان در طول فصل زمستان سالم باقی مانده و در فصل بهار با شکوفه‌­های کامل باز شوند.

چگونه درختان میوه را آبیاری کنیم؟

آبیاری درختان میوه یکی از مهم‌ترین عوامل در رشد، تولید محصول و سلامت طولانی‌مدت آن‌ها است. هر نوع درخت میوه نیازهای آبی متفاوتی دارد که بسته به نوع گیاه، شرایط آب‌وهوایی، فصل و نوع خاک متغیر است. آبیاری مناسب نه تنها باعث می‌شود درختان میوه رشد بهتری داشته باشند، بلکه به بهبود کیفیت و کمیت محصولات نیز کمک می‌کند. از طرفی، مدیریت نادرست آبیاری می‌تواند به مشکلاتی نظیر کم‌آبی، پوسیدگی ریشه یا کاهش بهره‌وری منجر شود. درک روش‌های صحیح آبیاری، شامل زمان‌بندی مناسب، حجم آب مورد نیاز و انتخاب روش‌های کارآمد، کلید دستیابی به باغداری پایدار و اقتصادی است.

آبیاری درخت گردو

شاید جالب باشد که بدانید در گذشته درصد زیادی از باغ‌­های گردو غیر آبیاری بوده­‌اند. با این حال کشاورزان به سرعت متوجه شدند که درخت گردو نسبت به تامین آب به صورت مصنوعی، هم از نظر رشد برای تولید الوار و هم از نظر تولید گردو واکنش نشان می‌دهد. از این رو بیشتر باغ­‌های تجاری گردو از آبیاری مصنوعی استفاده می­‌کنند. به طور کلی گردو به 1270 میلی‌­متر بارندگی در طول یک سال نیاز دارد که 50درصد از این میزان باید در فصل تابستان به گیاه برسد.

با این حال در فصول خشک، آبیاری باید به سرعت و در مراحل خاصی انجام شود. آبیاری گردو در فصل زمستان در مناطقی که بارندگی محدود است در رشد پوشش گیاهی درخت در فصل بهار کمک می­‌کند. در فصل بهار و به خصوص در هفته پنجم تا هفتم پس از شکوفه‌­دهی رشد مغز گردو اتفاق می‌­افتد. این مهم برای تعیین زمان مناسب آبیاری گیاهان نظیر گردو اهمیت دارد.

آبیاری یونجه

آبیاری یونجه تا زمانی که سرمای شدید موجب توقف رشد آن نشود می­‌تواند ادامه پیدا کند. بعد از ورود به فصل زمستان وجود رطوبت در خاک می‌تواند شانس زنده ماندن یونجه را برای فصل بعد افزایش دهد. زمان مناسب آبیاری گیاهان در آبیاری یونجه باید رعایت شود. این مهم برای تعیین زمان مناسب آبیاری گیاهان نظیر یونجه اهمیت دارد.

آبیاری آفتابگردان

آفتابگردان برای رشد نیازمند یک برنامه منظم آبیاری به خصوص در شرایط خشک است. برای گیاهانی که در شرایط مناسبی قرار دارند یک بار در هفته آبیاری کفایت می­‌کند اما اگر گیاه در شرایطی است که موج گرما را تجربه می­‌کند، افزایش تعداد دفعات آبیاری یک راهکار مطلوب برای جلوگیری از ایجاد تنش آبی برای گیاه محسوب می‌شود.

هنگام پرورش آفتابگردان برای تولید بذر باید دقت نمود که دو هفته قبل از گلدهی باید بیش از حالت معمول آبیاری انجام شود.زمان مناسب آبیاری گیاهان در آبیاری آفتاب گردان باید رعایت شود. این مهم برای تعیین زمان مناسب آبیاری گیاهان نظیر آفتابگردان اهمیت دارد.

آبیاری سیب زمینی

این محصول تا زمان برداشت از رطوبت خاک استفاده می­‌کند. بلوغ سیب زمینی با ایجاد سایبان شروع می­گردد که افزایش تعداد سایبان­‌ها نشان دهنده­ بلوغ کامل سیب زمینی است. بعد از به بلوغ رسیدن برگ‌ها، بوته­‌ها شروع به تغییر رنگ و خشک شدن می­‌کنند. این مهم برای تعیین زمان مناسب آبیاری گیاهان نظیر سیب زمینی اهمیت دارد.

یکی از مزیت­‌های آبیاری سیب زمینی قبل از برداشت محصول سهولت درو برای کشاورزان است که نگه داشتن رطوبت خاک بین 40 تا 60 از ظرفیت خاک‌­های ماسه‌­ای است که می­تواند به راحت جدا شدن سیب ­زمینی از خاک کمک کند. به طور کلی آخرین آبیاری سیب زمینی 1 هفته قبل از برداشت صورت می­‌پذیرد.زمان مناسب آبیاری گیاهان در آبیاری سیب زمینی باید رعایت شود.

آبیاری لوبیا

در کشت لوبیا میزان رطوبت خاک تا زمانی که دانه‌های لوبیا در حال رشد هستند باید حفظ گردد. طبق تحقیقات به عمل آمده رشد دانه­‌های لوبیا تا زمانی که 75 تا 80 درصد از بوته ها خشک نشده‌­اند ادامه دارد. در این مرحله همه دانه‌­های لوبیا که به حداکثر اندازه خود رسیده­ و غلاف­‌های آن­‌ها شروع به تغییر رنگ به قهوه‌­ای می­‌کند. دانه­‌های لوبیا داخل غلاف می­‌بایست اندکی به سبزی متمایل شده و از نظر اندازه‌ای نیز کوچک شوند.

تحقیقات نشان می‌­دهند که ترکیب زرد و قهوه­‌ای غلاف لوبیاها نشانه­‌های قابل اتکایی برای آگاه شدن از به بلوغ رسیدن گیاه لوبیا است. چنانچه این ویژگی­‌های ظاهری در یکی دو گره بالایی بوته لوبیا ظاهر شود خواهیم دانست که لوبیا به بلوغ خود رسیده است.زمان مناسب آبیاری گیاهان در آبیاری لوبیا باید رعایت شود.

آبیاری چمن

برای آبیاری چمن­‌هایی که در خاک­‌های رسی کاشته شده‌اند یک بار در هفته و در خاک‌­های ماسه‌­ای هر سه روز یکبار آبیاری انجام می‌شود. در صورتی که در بازه­‌های زمانی کوتاه‌تر آبیاری انجام شود، ریشه­‌ها کم عمق شده و در نتیجه آسیب­‌پذیرتر می‌­شوند.در واقع، مدیریت صحیح آبیاری در فصل پاییز و پیش از ورود به زمستان از اهمیت بالایی برخوردار است، چرا که وجود رطوبت کافی در خاک در این دوره حیاتی می‌تواند شانس بقا و توان بازسازی یونجه در فصل رشد بعدی را به‌طور چشمگیری افزایش دهد.

علاوه بر این، رعایت زمان‌بندی مناسب آبیاری، به ویژه در فصل‌هایی که دما رو به کاهش است، از ایجاد تنش آبی در گیاه جلوگیری کرده و به حفظ بازدهی کمک می‌کند.توجه به نیاز آبی یونجه در مراحل مختلف رشد و انتخاب روش‌های بهینه آبیاری، نه تنها باعث تقویت سیستم ریشه‌ای می‌شود، بلکه موجب افزایش مقاومت گیاه در برابر عوامل محیطی و سرمای زمستان نیز خواهد شد.

آبیاری سبزیجات

عدم رسیدن آب کافی به زمین‌هایی که در آن‌ها سبزیجات کشت شده می‌تواند منجر به ریزش شکوفه­‌ها، توقف رشد گیاه و یا حتی مرگ آنان گردد. در آبیاری سبزیجات می­‌بایست زمین را دو الی سه بار بسته به شرایط آب­ و هوایی و رطوبت مورد نیاز گیاهان آبیاری کرد. سبزیجاتی نظیر گل­کلم، تربچه، کدو، کرفس، آبیاری خیار، فلفل. سبزیجات برای داشتن عملکرد ایده‌­آل نیز دارند که همیشه خاکشان مرطوب باشد.

در آبیاری گیاهان توصیه می­‌شود که آبیاری به گونه‌ای صورت پذیرد که قسمت سبز گیاه کمتر در تماس مستقیم با آب باشد یا در شرایطی آبیاری انجام شود که بعد از آن اطمینان یابیم که نور خورشید باعث تبخیر آب از روی بخش سبز سبزیجات خواهد شد.زمان مناسب آبیاری گیاهان در آبیاری سبزیجات باید رعایت شود.

بایدها و نبایدها در تعیین زمان آبیاری مناسب

همانطور که در بالا گفته شد، آبیاری صحیح گیاهان و محصولات کشاورزی نقش مهمی در عملکرد آن­‌ها خواهد داشت. هیچ دو محصول یکسانی در دو نقطه­ جغرفیایی متفاوت، از نظر زمان آبیاری با هم یکسان نیستند و نمی‌­توان قاعده و اصولی کلی که برای همه­ محصولات عینا قابل استفاده باشد تجویز کرد.

• خودداری از انجام آبیاری بین ساعات 10 صبح تا 4 بعد از ظهر به دلیل افزایش نرخ تبخیر و تعرق در خاک و سطح گیاهان.
• توجه به آبیاری عمیق گیاه در بازه­ زمانی مجاز با توجه به نیاز آبی گیاه و همچنین میزان رطوبت مطلوب برای رشد گیاه.
• عدم آبیاری گیاهان در شب برای کاهش ریسک بروز آفات و قارچ­‌ها.
• توقف آبیاری قبل از ایجاد روان‌آب جهت جلوگیری از هدررفت آب و شسته شدن منابع معدنی خاک.
• اطمینان از یکنواختی پخش شدن آب در سطح زمین به وسیله سیستم­‌های مختلف آبیاری.
• تنظیم زمان آبیاری در بازه زمانی با شرایط آب­ و هوایی ثابت.
• توجه به رکن مهم در طراحی و مدیریت سیستم‌های آبیاری نظیر فشار کاری سیستم‌های آبیاری مهم است.

شیوه تعیین زمان مناسب آبیاری از ویسپار

زمان مناسب برای آبیاری باید متناسب با نوع پوشش گیاهی و شرایط آب و هوایی مورد بررسی و تحقیق قرار گیرد و از ابزارهای اندازه­‌گیری برای افزایش دقت تصمیم­‌گیری در آبیاری استفاده شود. جهت آشنایی بیشتر با تعیین زمان مناسب برای آبیاری می‌توانید با مشاوران ویسپار در تماس باشید.